Las leczy

   Rozmowa z Profesorem Qing Li o nauce, stresie i odporności.

Prof. Dr. Qing Li jest profesorem klinicznym w Katedrze Medycyny Rehabilitacyjnej w Nippon Medical School w Tokio, wiceprezesem i sekretarzem generalnym Międzynarodowego Towarzystwa Przyrody i Medycyny Leśnej (INFOM), prezesem Japońskiego Towarzystwa Medycyny Leśnej oraz dyrektorem Towarzystwa Terapii Leśnej w Japonii. Prof. Dr. Li ukończył Shanxi Medical University, uzyskał doktorat na Uniwersytecie Kagoshima i studiował także na Uniwersytecie Stanforda.

Choć współczesne strategie radzenia sobie ze stresem, większości osób, koncentrują się głównie wokół technologii, coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że skuteczne wsparcie dla zdrowia psychicznego i fizycznego może płynąć z terapeutycznego kontaktu z lasem. Jednym z badaczy, którzy nadali jej solidne podstawy naukowe, jest  Prof. Qing Li, immunolog i światowy autorytet w dziedzinie medycyny lasu.

Profesor Qing Li jest jedną z kluczowych postaci rozwijających koncepcję Shinrin Yoku, japońskiej praktyki „kąpieli leśnych”, zapoczątkowanej w Japonii w latach 80 XX wieku jako element profilaktyki zdrowotnej. Autor przełomowych badań nad wpływem przebywania w lesie na układ odpornościowy, poziom stresu i funkcjonowanie układu nerwowego, przyczynił się do włączenia tej praktyki w obszar zdrowia publicznego. Jego książka, Forest Bathing, znalazła się na liście bestsellerów w USA i wprowadziła ideę terapii leśnej do globalnej świadomości.

W rozmowie przeprowadzonej przez Sebastiana Zboińskiego z Instytutu Psychologii Stresu profesor opowiada o osobistym doświadczeniu z japońskiej wyspy Yakushima, które zapoczątkowało jego badania, o drodze od intuicyjnego zachwytu nad lasem do twardych danych naukowych oraz o tym, jak Shinrin Yoku wpływa na układ odpornościowy, hormony stresu i przyszłość medycyny prewencyjnej.

Sebastian Zboiński: Jaki był moment, w którym po raz pierwszy zainteresował się Pan relacją między naturą a zdrowiem człowieka? Czy była to inspiracja osobista, kliniczna czy czysto naukowa?

Prof. Qing Li: W 1988 roku przyjechałem do Japonii i rozpocząłem studia na Uniwersytecie w Kagoshimie. W tym czasie, pod koniec kwietnia i na początku maja 1988 roku, odwiedziłem wraz z przyjaciółmi Yakushimę, niewielką, okrągłą wyspę porośniętą tajemniczymi, zielonymi lasami. Cisza panująca w lesie, piękne krajobrazy, łagodny klimat, charakterystyczny, przyjemny zapach oraz świeże, czyste powietrze, a także potężne japońskie cedry, w tym Jōmon Sugi, najstarsze i największe drzewo z rodziny cyprysowatych na wyspie, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, sprawiły, że czułem się niezwykle szczęśliwy i głęboko zrelaksowany. Byłem wdzięczny za całe bogactwo i piękno tego miejsca.

Wtedy właśnie nabrałem przekonania, że kąpiele leśne są absolutnie niezbędne dla zdrowia człowieka. Ta fascynująca i inspirująca wizyta miała ogromny wpływ na dalszy kierunek mojego życia oraz przyszłe badania naukowe.

Był to moment, w którym po raz pierwszy zainteresowałem się relacją między naturą, a zdrowiem człowieka. Była to dla mnie inspiracja osobista.

Czy pamięta Pan swoje pierwsze badanie lub obserwację, które sugerowały, że lasy mogą mieć realny wpływ na zdrowie człowieka?

Tak. Było to badanie przeprowadzone w 2005 roku. Odkryłem, że kąpiele leśne mogą wzmacniać układ odpornościowy poprzez zwiększenie aktywności ludzkich komórek naturalnych zabójców (NK) oraz poziomu białek o działaniu przeciwnowotworowym w komórkach NK. Wyniki tych badań opublikowałem w artykule „Forest bathing enhances human natural killer activity and expression of anti-cancer proteins”. To właśnie w tej publikacji po raz pierwszy użyto i zdefiniowano w języku angielskim terminy forest bathing oraz Shinrin Yoku.

Jak zareagowało środowisko medyczne, gdy rozpoczął Pan badania nad Shinrin Yoku?

Szczerze mówiąc, większość badaczy medycznych była ciekawa moich badań nad kąpielami leśnymi, ale część z nich podchodziła sceptycznie do tego tematu. W rzeczywistości jednak jeszcze przed rozpoczęciem badań nad Shinrin Yoku postawiłem następującą hipotezę: powszechnie wiadomo, że układ odpornościowy, w tym komórki naturalnych zabójców (NK), odgrywa kluczową rolę w obronie organizmu przed bakteriami, wirusami oraz nowotworami. Wiadomo również, że stres hamuje funkcjonowanie układu odpornościowego. Zdroworozsądkowo można założyć, że kąpiele leśne redukują stres. W związku z tym wysunąłem przypuszczenie, że Shinrin Yoku może korzystnie wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego właśnie poprzez redukcję stresu. Chciałem zrozumieć, dlaczego czujemy się tak dobrze, przebywając w lesie. Jaka jest ta „sekretna moc” drzew, która sprawia, że stajemy się zdrowsi i szczęśliwsi? Dlaczego już sam spacer po lesie obniża poziom stresu i dodaje nam energii?

Od 2004 roku przeprowadziłem wiele badań analizujących wpływ środowiska leśnego na zdrowie człowieka. Obecnie ukształtowała się nowa dziedzina nauki nazwana medycyną lasu. W lutym 2012 roku amerykańskie wydawnictwo z Nowego Jorku opublikowało moją książkę Forest Medicine (https://novapublishers.com/shop/forest-medicine/). Publikacja ta została także przetłumaczona na język chiński i koreański. Moja kolejna książka, Shinrin-Yoku: The Art and Science of Forest Bathing – How Trees Can Help You Find Health and Happiness, ukazała się 5 kwietnia 2018 roku nakładem Penguin Random House UK (www.penguin.co.uk/books/308285/shinrin-yoku/9780241984857.html). 17 kwietnia 2018 roku została również wydana w Stanach Zjednoczonych pod tytułem Forest Bathing przez Viking Books (Penguin Random House USA,www.penguinrandomhouse.com/books/579709/forest-bathing-by-dr-qing-li/). Książka znalazła się na liście bestsellerów w USA. Ponadto ta publikacja została przetłumaczona na 26 języków, w tym m.in. na francuski, hiszpański, niderlandzki, niemiecki, włoski, rosyjski, portugalski, węgierski, czeski, słowacki, polski, bułgarski, fiński, duński, szwedzki, estoński, wietnamski, rumuński, chiński (tradycyjny i uproszczony), koreański, słoweński, litewski, turecki, japoński oraz tajski.

Czy dostrzega Pan możliwości integrowania Shinrin Yoku z psychoterapią?

Tak, uważam, że kąpiele leśne mają potencjał w redukowaniu stresu psychicznego, wywierają działanie relaksujące i mogą być integrowane z psychoterapią.

W przypadku jakich wyzwań zdrowia psychicznego kontakt z lasem może być szczególnie pomocny?

Liczne badania eksperymentalne nad kąpielami leśnymi wykazały, że Shinrin Yoku jest szczególnie skuteczne w łagodzeniu objawów depresyjnych. Przykładem reprezentatywnego badania w tym obszarze jest następująca publikacja „Impacts of Forest Bathing (Shinrin-Yoku) in Female Participants with Depression/Depressive Tendencies. (2025, 13(4):100. DOI: 10.3390/diseases13040100)

Czy postrzega Pan Shinrin Yoku  jako podejście terapeutyczne uzupełniające, czy raczej jako formę profilaktyki?

Uważam, że kąpiele leśne pełnią zarówno funkcję terapeutyczną uzupełniającą, jak i profilaktyczną. Przykładowo, Shinrin Yoku wykazuje zarówno działanie lecznicze, jak i zapobiegawcze w kontekście łagodnego nadciśnienia tętniczego. Potwierdzają to na przykład publikacje naukowe „Acute effects of walking in forest environments on cardiovascular and metabolic parameters.” w European Journal of Applied Physiology, (2011; 111(11): 2845–2853) oraz „Preventive Effects of Forest Bathing/Shinrin-Yoku on Cardiovascular Diseases: A Review of Mechanistic Evidence.” w Forests, (2025; 16: 310, luty 2025.)

Czy Shinrin Yoku może wspierać leczenie chorób przewlekłych, w tym nowotworów?

Tak, kąpiele leśne mogą wspierać leczenie chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie tętnicze, choroby serca, depresja, zaburzenia snu czy COPD (Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc), a także nowotworów. Działanie to odbywa się przede wszystkim poprzez redukcję stresu i poziomu hormonów stresu oraz poprzez wzmacnianie funkcjonowania układu odpornościowego. Potwierdzają to następujące publikacje naukowe: „Effects of forest environment (Shinrin-yoku/Forest bathing) on health promotion and disease prevention – the Establishment of Forest Medicine” w Environmental Health and Preventive Medicine, (2022; 27:43. DOI: 10.1265/ehpm.22-00160.), „Forest bathing improves inflammatory markers, SpO₂ and subjective symptoms related to COPD (chronic obstructive pulmonary disease) in male subjects at risk of developing COPD” w Journal of Occupational Health, (2025; 67(1): uiaf041. DOI: 10.1093/joccuh/uiaf041.) oraz „Impacts of Forest Bathing (Shinrin-Yoku) in Female Participants with Depression/Depressive Tendencies. Diseases” (2025; 13(4):100. DOI: 10.3390/diseases13040100.)

Jaką rolę w tym procesie odgrywa układ odpornościowy, w tym komórki naturalnych zabójców (NK)?

Powszechnie wiadomo, że układ odpornościowy, w tym komórki naturalnych zabójców (NK), odgrywa kluczową rolę w obronie organizmu przed bakteriami, wirusami oraz nowotworami. W tym procesie kąpiele leśne zwiększają liczbę komórek NK oraz poziom białek o działaniu przeciwnowotworowym wewnątrz tych komórek. Prowadzi to do wzrostu aktywności komórek NK, co skutkuje działaniem profilaktycznym w kontekście chorób nowotworowych. Potwierdzają to następujące publikacje naukowe: „Forest bathing enhances human natural killer activity and expression of anti-cancer proteins.” w International Journal of Immunopathology and Pharmacology, (2007; 20(S2): 3–8.), „Visiting a forest, but not a city, increases human natural killer activity and expression of anti-cancer proteins.” (2008; 21(1): 117–127.), „A forest bathing trip increases human natural killer activity and expression of anti-cancer proteins in female subjects” Journal of Biological Regulators and Homeostatic Agents, (2008; 22(1): 45–55.), „Effect of forest bathing trips on human immune function.” Environmental Health and Preventive Medicine, (2010; 15(1): 9–17.)

Czy istnieją ograniczenia w stosowaniu kąpieli leśnych w medycynie klinicznej?

Jednym z ograniczeń jest fakt, że choć kąpiele leśne oraz medycyna lasu są obecnie ugruntowane głównie jako forma medycyny prewencyjnej, wciąż potrzebne są dalsze badania, aby w pełni ugruntować ich zastosowanie w medycynie klinicznej. Ponadto, mimo że Shinrin Yoku wykazuje skuteczność w leczeniu łagodnego nadciśnienia tętniczego, łagodnej depresji oraz zaburzeń snu, interwencje te nie są objęte refundacją w ramach systemu ubezpieczeń zdrowotnych w Japonii. Stanowi to kolejne ograniczenie ich szerszego zastosowania klinicznego.

Jak osobiście reaguje Pan na sceptycyzm osób, które podważają skuteczność tej metody?

W odpowiedzi na sceptycyzm wobec skuteczności tej metody odwołuję się przede wszystkim do dowodów naukowych dotyczących kąpieli leśnych. Kluczowym określeniem, które najlepiej oddaje moje podejście, jest przejście od odczucia do nauki. Kąpiele leśne, jako nowa forma medycyny prewencyjnej, przeszły drogę od subiektywnego doświadczenia do ugruntowanej dziedziny badań naukowych.

Dlaczego, z perspektywy biologicznej i neurofizjologicznej, las tak skutecznie redukuje stres?

Z biologicznego i neurofizjologicznego punktu widzenia środowisko leśne oddziałuje na układ hormonalny oraz autonomiczny układ nerwowy. Dzieje się to poprzez hamowanie aktywności współczulnej części układu nerwowego oraz jednoczesne zwiększanie aktywności części przywspółczulnej. W efekcie dochodzi do obniżenia poziomu hormonów stresu (adrenaliny, noradrenaliny oraz kortyzolu), co prowadzi do skutecznej redukcji stresu.

Jak osoby mieszkające w dużych miastach i pracujące pod stałą i dużą presją mogą wykorzystać Shinrin Yoku, aby poprawić swój stan zdrowia?

W przypadku osób żyjących w dużych miastach i funkcjonujących pod stałą presją, skuteczne mogą być kąpiele leśne realizowane w parkach miejskich. Skuteczne jest również rozpylanie zapachu lasu (aromaterapia) w przestrzeniach zamkniętych, takich jak miejsce pracy czy dom i skupienie się na zmyśle węchu. Dodatkowo korzystny wpływ ma obecność roślin w pomieszczeniach, które oddziałują zarówno wizualnie, jak i zapachowo.

Jak osobiście praktykuje Pan Shinrin Yoku w codziennym życiu?

W codziennym życiu, każdego dnia wysiadam z metra jeden przystanek wcześniej i idę pieszo do pracy wybierając drogę wśród zieleni. Łącznie zajmuje to około godziny spaceru tam i z powrotem. Ponadto niemal w każdy weekend odwiedzam park miejski. Dodatkowo raz na około dwa miesiące wyjeżdżam do lasu, gdzie prowadzę eksperymenty związane z kąpielami leśnymi.

Jak natura wpływa na Pana codzienną pracę naukową oraz życie osobiste?

Natura ma ogromny wpływ zarówno na moją codzienną pracę naukową, jak i na moje życie osobiste. Dzięki kąpielom leśnym moje ciśnienie krwi, poziom cukru we krwi oraz poziom lipidów utrzymują się w granicach normy. Dzięki badaniom nad Shinrin Yoku opublikowałem wiele artykułów naukowych oraz książek. Dzięki kąpielom leśnym miałem również okazję odwiedzić najsłynniejsze lasy na całym świecie.

Czy ma Pan swoje ulubione rytuały lub sposoby przebywania w lesie?

Kiedy spędzam czas w lesie, moimi ulubionymi rytuałami są angażowanie wszystkich pięciu zmysłów oraz wykonywanie jak największej liczby głębokich oddechów. Praktykuję również tai chi w lesie.

Czy istnieje konkretny las lub miejsce, w którym osobiście praktykuje Pan Shinrin Yoku?

Tak. Moim ulubionym miejscem jest Akasawa Natural Recreation Forest kolebka kąpieli leśnych w Japonii. Od 2006 roku odwiedzam ten las regularnie, dwa do trzech razy w roku. W Tokio praktykuję miejskie kąpiele leśne w parkach Shinjuku Gyoen oraz Rikugien Gardens.

Czy duchowy wymiar tej praktyki jest dla Pana również ważny?

Tak, duchowy aspekt tej praktyki jest dla mnie również bardzo ważny. Siła natury jest nieskończona. Natura dała nam wszystko. Powinniśmy odnosić się do natury i lasów z szacunkiem oraz chronić je, jednocześnie korzystając z ich darów i uzdrawiającej mocy. W istocie filozofia kąpieli leśnych obejmuje koncepcję trzech wymiarów zdrowia: zdrowia człowieka, zdrowia lasu (rozumianego jako świadomość znaczenia sadzenia drzew i ochrony lasów, rozwijana poprzez praktykę kąpieli leśnych), oraz zdrowia społeczności, czyli wspierania lokalnego rozwoju gospodarczego i ochrony środowiska poprzez działania związane z Shinrin Yoku. Koncepcja ta została przedstawiona w następującej publikacji naukowej:
(Li Q. New concept of Forest Medicine. Forests, 2023; 14(5): 1024.)

Jak zmieniła się Pana relacja z naturą na przestrzeni lat badań naukowych?

W trakcie wielu lat badań coraz głębiej rozumiałem niezwykłość, wielkość oraz fundamentalne znaczenie natury. Nauczyłem się od niej bardzo wiele. Moja relacja z naturą stała się bliższa i bardziej osobista. Natura obdarzyła mnie również wieloma korzyściami zarówno psychicznymi, jak i fizycznymi. Las jest dla nas jak matka. Jest miejscem świętym, darem dla ludzkości, pochodzącym od tego, co boskie. Jest rajem uzdrawiania. Matka Natura napełnia nas zachwytem i ciekawością, zapraszając do wejścia w jej przestrzeń. Działa w harmonii z nami oraz z naszą wrodzoną zdolnością do samouzdrawiania. Na tym właśnie opiera się fundament medycyny lasu.

Czego nauczył Pana las, czego nie mogła nauczyć żadna książka ani laboratorium?

Las nauczył mnie znaczenia natury i potrzeby jej ochrony. Nauczył mnie również, jak radzić sobie ze stresem, jak wspierać zdrowie oraz jak zapobiegać chorobom.

Czy dostrzega Pan różnice w praktykowaniu kąpieli leśnych w Japonii w porównaniu z Europą?

Nie ma istotnych różnic w samej praktyce kąpieli leśnych pomiędzy Japonią a Europą. W Japonii jednak Shinrin Yoku opiera się w dużym stopniu na wynikach badań fizjologicznych i psychologicznych, a na ich podstawie utworzono liczne ośrodki terapii leśnej.

Co uważa Pan za największe zagrożenia dla rozwoju Shinrin Yoku?

Największym zagrożeniem dla rozwoju kąpieli leśnych jest wylesianie. Komercjalizacja, niewystarczające standardy szkoleniowe oraz popularność oparta wyłącznie na modzie również stanowią czynniki negatywne.

Na czym powinny koncentrować się organizacje i praktycy, aby zachować autentyczność i wysoką jakość tej praktyki?

Aby zachować wiarygodność i jakość tej praktyki, organizacje oraz praktycy powinni w pierwszej kolejności rozumieć znaczenie ochrony lasów oraz podejmować realne działania na rzecz ich sadzenia i ochrony. Równocześnie konieczne są dalsze badania naukowe nad prozdrowotnymi i profilaktycznymi efektami kąpieli leśnych.

Jaką przyszłość widzi Pan dla Shinrin Yoku w systemach opieki zdrowotnej na całym świecie?

– Shinrin Yoku stanie się nową formą medycyny prewencyjnej w systemach opieki zdrowotnej na całym świecie.

– W przyszłości Shinrin Yoku może stać się również nową formą medycyny klinicznej, wspierającą leczenie niektórych chorób związanych ze stylem życia, takich jak depresja, nadciśnienie tętnicze, choroby serca, zaburzenia snu i inne, w ramach globalnych systemów ochrony zdrowia.

– Medycyna lasu oraz terapia leśna mogą zostać włączone do rehabilitacji medycznej w systemach opieki zdrowotnej na całym świecie.

Jaką rolę, Pana zdaniem, będzie odgrywał kontakt z naturą w zdrowiu psychicznym przyszłych pokoleń?

Natura ma fundamentalne znaczenie dla rozwoju psychicznego i fizycznego dzieci. Kontakt z naturą wywiera głęboko pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne przyszłych pokoleń. Dzieci, które bawią się w naturze, wyrastają na dorosłych, którzy troszczą się o środowisko, chronią je i rozumieją jego znaczenie. Jeśli dziś pozwolimy dzieciom doświadczać przyrody, jutro staną się oni „zielonymi architektami przyszłości”, projektantami zielonych miast, kartografami drzew, ogrodnikami, terapeutami natury oraz lekarzami medycyny lasu.

Gdyby mógł Pan przekazać jedną wiadomość osobom żyjącym w ciągłym stresie i oderwanym od natury, co by to było?

Praktykujmy kąpiele leśne, aby redukować stres i odnajdywać radość w życiu!

Sebastian Zboiński: Dziękuję za rozmowę i do zobaczenia na Kongresie „Zaopiekowani w stresie – natura jako źródło zdrowia psychicznego” 3-5 września 2026 roku (www.lacznoscznatura.pl/kongres).

Prof. Qing Li: Dziękuję za rozmowę. Do zobaczenia.

Kongres „Zaopiekowani w stresie – natura jako źródło zdrowia psychicznego” to 3-dniowe wydarzenie poświęcone zdrowiu psychicznemu, regulacji stresu oraz naukowo potwierdzonej roli natury w procesach regeneracji i profilaktyki. Łączy perspektywę naukową, psychologię i psychoterapię z praktyką Shinrin Yoku, doświadczeniem ciszy, medytacji, oraz muzyką relaksacyjną na żywo.

Wydarzenie odbędzie się 3 września w Warszawie, a 4–5 września w Ośrodku Cisza (www.osrodekcisza.org). Kongres tworzy przestrzeń zarówno do zdobywania rzetelnej wiedzy, jak i do głębokiego, osobistego doświadczenia kontaktu z naturą.

Projekt „Zaopiekowani w stresie – natura jako źródło zdrowia psychicznego” został sfinansowany ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach rządowego programu fundusz inicjatyw obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030.

Projekt jest realizowany przez Fundację Instytut Psychologii Stresu.

Sebastian Zboiński